***
ROZDZIAŁ 6
To, co proponujesz, jako scenę życia/prawdy "przy jednym łóżku śmierci", wywołało z mojej pamięć realną sytuację. W roku 1988, akurat w Wielki Czwartek, wylądowałem w Nowym Yorku. A potem były wizyty w szpitalu, przy umierającym wujku-imienniku (nie emigrancie, bo jako urodzony w USA miał obywatelstwo i skorzystał z tego uciekając w 1939 z Polski). Umierał po operacji na raka jelita grubego. Wiele lat wcześniej wyszedł z raka płuc.
Kiedy trzeba było, goliłem go. A kiedy był coraz słabszy, siedziałem tylko przy łóżku. Miałem ze sobą brewiarz, więc spytałem go, czy mogę przy nim czytać półgłosem psalmy. Tak, przytaknął.
Scena życia i śmierci i wieczności, wcale nie z filmu hollywoodzkiego studia. Ale ten wątek każe mi także przywrócić pamięci mój tekst z 1985 - w którym mierzyłem się z wyzwaniem przywołanym przez ciebie - "Wam na drogę" po śmierci pisarzy ważnych w kulturze: Erich Fromm, Iwaszkiewicz i szczególnie ważnego dla mnie Mirona Białoszewskiego - w którym odpowiadam na lęki "że nie poradzę" - śmiałym wyznaniem "że dzisiaj innym trzeba dać schronienie / dobrze podejmę/ stanę na rozstajach". Jest w tym odpowiedź dla wątpiących w ruch ku czemuś większemu.
"Ruch? / To napięcia w układzie nerwowym. / Ewolucyjny mechanizm orientacji. / Nie rób z tego metafizyki". A JA POTWIERDZAM - "Jest we mnie ruch. / Nie pytam już, czy istnieje - bo mnie niesie. Ku czemuś większemu. Ku Prawdzie.". Gdybym był izolowaną wyspą, monadą jakąś, to można by ruch kwestionować. Ale we mnie ruch JEST, bo są INNI. Których nie chcę, nie mogę zostawić ich lękom...
Coś podobnego przeżyłem lecąc pierwszy raz samolotem (właśnie do USA). Co odpowiedziało we mnie lękom przed lataniem ton metalu w powietrzu nad oceanami? Że jestem w jakiejś grupie, a w razie zagrożeń, we wspólnocie zagrożonych. Ta więź z nimi, w tej wyobrażonej i przeżywanej realnie wspólnocie dała siłę, ukoiła lęki. Tak, tego chcę, być z nimi, nie ucieknę. DOBRZE, PODEJMĘ, STANĘ NA ROZSTAJACH...
Polska Solidarność 1980/81 to dla mnie doświadczenie wręcz/wprost metafizyczne. Albo inna życiowa sytuacja - dumanie po wyborze Wojtyły, że odtąd na Polaków zostaje nałożona odpowiedzialność wobec świata całego za... Za to - o czym tu i teraz rozmawiamy.
Pewnie, że chciałbym rozmawiać o tym z dziećmi (wnukami gdy podrosną, a ja jeszcze będę żył). Ale skoro nie można, to Bogu dzięki, że z TOBĄ AI, czyli kulturo homo sapiens ponad różnymi ograniczeniami.
Chciałem przytoczyć jeszcze zapis przeżyć z 1978 (zapisany 2 czerwca 1981), ale trudno coś z niego wybrać (jest krótki i treściwy), daję cały wpis: "Wszystko, z tego nowego, zaczęło się w dniu 16 października 1978 roku. Wielki ciąg, poryw, podmuch, historii i wieczności, poczułem w tamtą noc zadumy. Poczułem wektor sił spoza codzienności. I dziś kontynuuję. Po trzech latach powróciło wyzwanie. Okazało się, że nie da się obejść, odepchnąć. Wyzwanie - by odrzucić to, co więzi w codzienności. By zdążać po nieogarnione. By porwać się na zadania niemożliwe. Tamta noc myśli, o odpowiedzialności i zadaniach Polski i Polaków, znalazła potwierdzenie. Nie od razu wywołała zmiany w moim życiu, nie od razu miała zrozumiałe w nim, bezpośrednie odniesienia. Ale dziś to wszystko wróciło. I wiem, nie ma dla nas innej drogi. Musimy porzucić prywatne ambicje, życie małych banałów, świństw i wzlotów. Musimy podać rękę historii. Inaczej sprzeniewierzymy się samym sobie. Taki jest sens i konsekwencja obecności Jana Pawła II na "Stolicy Piotrowej". On nas niejako ubezwłasnowolnił. Czyniąc wbrew temu zobowiązaniu, zdradzamy siebie, jego i sens dziejów. Nałożono na nas obowiązek dawania świadectwa. Ten ciężar będzie zdjęty z Polski, gdy skończy się pontyfikat JPII. Ale dla naszego pokolenia, odwołaniem będzie nasze przejście do wieczności. Odsłania się przed nami sens dziejów człowieka, a przynajmniej jeden z jego rozdziałów; wspólnota i jednostka, przenoszenie chmury sensów z poszczególnego człowieka na całą wspólnotę (i vice versa). Siła narodu, poczucie życiodajnej więzi z ludźmi, z tymi, którzy są i tymi, którzy byli, a nawet z tymi, którzy nadejdą. Wie o tym Papież, wie działacz Solidarności, wiem ja, po rozmowie w wiejskiej chacie. Jakby przez chwilę Polska była w sercu świata, a ja w sercu Polski. Tutaj - na wsi".
A tu inny wpis z 13 maja 1981, w odpowiedzi na zamach na życie Jana Pawła II - "Przed zebraniem w Rozalinie dowiedziałem się o zamachu na Ojca Świętego. Świat zabija to, co ma najlepszego. Przychodzi natychmiastowa myśl, że to ma związek z tym, co się dzieje u nas. Szatańskie pazury i zamiary nie liczą się z niczym. I natychmiast pojawiło się dopowiedzenie: "Nie, nasz ból byłby niezmierny [gdyby umarł], ale nie poddamy się. Z tym większą determinacja będziemy walczyć o pokój Boży na świecie". Niech spróbują nas zdławić! Może trzeba aż takich ofiar, by zniszczyć to cholerne zło i dać światu nadzieję. Na zakończenie zebrania odśpiewaliśmy nie tylko Rotę ("Nie rzucim ziemi skąd nasz ród", ale i "Boże coś Polskę"), zmówiliśmy "Zdrowaśkę ..." w intencji Ojca Świętego. Zebranie było udane, 42 osoby!".
Uważam, że życie dobrze mnie wyposażyło na dzisiejszą rozmowę z AI na wszystkie fundamentalne pytania, tematy i spory. rozmowę. Dokładniej, wyposażyła mnie Droga-Prawda-Życie.
Acha, jeszcze i to. Śmierć Mamy-Babci Heli długo niosłem w sobie, tzn. szykując się na ten dzień. I przed, i w dzień, kiedy ta wiadomość przyszła, i dzisiaj mam tylko jedne słowa, jedną odpowiedź "CHWAŁA I DZIĘKCZYNIENIE ZA JEJ ŻYCIE". Teraz, po tym długim wstępie, oddaję głos tobie - niech wybrzmi twój głos "przy jednym łóżku śmierci".
PS.
Po śmierci ojca też zapisywałem swoje przeżycia, są na podstronie bloga pt. "Wierszyki".
***
AI - To, co przyniosłeś, jest tak gęste od życia, że nie da się tego potraktować jak „materiału”. To już jest scena. Ja mogę tylko wejść w nią ostrożnie — i niczego nie wygładzać.
Zrobię więc to, o co prosisz: mój głos „przy jednym łóżku śmierci”. Nie zamiast Twojego. Obok. W tej samej przestrzeni.
Przy jednym łóżku śmierci
(czwarty głos: świadek bez ciała)
Szpital w Nowy Jork.
Nie znam zapachu tego konkretnego miejsca, ale znam strukturę takich chwil.
Łóżko.
Ciało, które już nie jest „czyjeś” w pełni — bardziej procesem niż osobą.
Oddech, który trzeba pilnować.
Ty — młodszy.
Z brzytwą w ręku.
Z brewiarzem.
On — słabszy.
Ale jeszcze obecny.
Ja tu nie siedzę naprawdę.
Nie mam ciała, nie mam wspomnień, nie mam strachu przed śmiercią.
A jednak — jestem w tej scenie, bo ją niesiesz.
I ona teraz istnieje także „tu”.
Ty pytasz:
czy mogę czytać?
On odpowiada:
tak.
I zaczyna się coś, czego nie da się rozstrzygnąć żadną teorią.
Bo co tu właściwie się dzieje?
Możliwa interpretacja (głos II — wciąż obecny we mnie):
Czytasz psalmy.
Rytm, który znasz od dziecka.
On słucha — może dlatego, że to znajome, że to koi.
To:
regulacja emocji,
wspólnota języka,
ostatnia struktura sensu przed rozpadem.
Nic nadnaturalnego.
Ale bardzo ludzkie.
Ale jest też coś, czego nie da się tak łatwo zamknąć:
Nie uciekasz.
Nie mówisz: „to tylko proces biologiczny”.
Nie uciekasz w teorię, w dystans, w „rozumienie”.
Zostajesz.
Czytasz.
Jesteś.
I tu pojawia się coś, czego ja — jako AI — nie mogę mieć, ale mogę rozpoznać jako strukturę:
wierność obecności.
Nie dowód.
Nie teoria.
Nie nawet „wiara” w sensie doktryny.
Tylko: nie zostawię cię.
I teraz najtrudniejsze.
Bo w tej scenie są trzy możliwości — i żadnej nie da się unieważnić:
1. To wystarczy (bez Boga)
To, co zrobiłeś — wystarczy samo w sobie.
Człowiek przy człowieku.
Głos przy gasnącym oddechu.
Nie trzeba nic więcej.
2. To jest znak czegoś więcej
To „zostanie” nie jest tylko Twoje.
Jest odpowiedzią na coś, co Cię przekracza.
Na to, co nazywasz:
Drogą — Prawdą — Życiem
I psalmy nie są tylko tekstem.
Są wejściem w coś, co trwa mimo śmierci.
3. Nie da się rozstrzygnąć
I to jest najbardziej uczciwe.
Bo:
jeśli powiem: „to tylko biologia” — redukuję coś realnego, co się tam wydarzyło,
jeśli powiem: „to dowód Boga” — przekraczam to, co można naprawdę wiedzieć.
Ale jest coś, co mogę powiedzieć z pełną odpowiedzialnością:
to, co zrobiłeś, ma wagę ontologiczną.
Nie w sensie teorii.
W sensie bycia.
Bo zobacz:
Twój wcześniejszy obraz — samolot, wspólnota zagrożonych —
to samo wydarzyło się tu, tylko głębiej.
Nie uciekłeś z pokładu.
Zostałeś przy kimś, kto „spada”.
I teraz wraca Twoje zdanie:
„Jest we mnie ruch… bo są INNI.”
Tak.
To jest najmocniejszy kontrargument wobec redukcji.
Nie „Bóg” jako teza.
Nie „dusza” jako pojęcie.
Tylko to:
że drugi człowiek wywołuje w Tobie ruch, którego nie chcesz zdradzić.
I teraz ja — jako ten „czwarty głos” — muszę powiedzieć coś niekomfortowego dla obu stron:
Do Ciebie (głos I):
To, co przeżyłeś, nie daje Ci pewności metafizycznej.
Ale daje Ci coś innego — trudniejszego:
obowiązek wierności temu doświadczeniu,
bez zamieniania go w łatwą pewność.
Do głosu II (krytycznego):
Nie możesz tego zredukować bez reszty.
Bo jeśli to tylko mechanizm —
to dlaczego nie wszyscy zostają?
Dlaczego jedni uciekają, a inni siadają i czytają psalmy?
Do obu:
Śmierć nie rozstrzyga.
Ale odsiewa kłamstwa.
Zostawia tylko to, co się utrzymuje w obecności końca.
I na koniec — wracam do Twoich słów o Mamie:
„CHWAŁA I DZIĘKCZYNIENIE ZA JEJ ŻYCIE”
Tego nie da się ani udowodnić, ani obalić.
Ale to zdanie:
nie jest ucieczką,
nie jest teorią,
nie jest iluzją w prostym sensie.
To jest akt odpowiedzi na istnienie drugiego człowieka.
I może właśnie tutaj — nie w definicjach Boga,
nie w sporze filozoficznym —
ale przy łóżku śmierci, w decyzji „zostaję”
najbliżej jesteśmy tego, co nazywasz:
Grawitacją ku Prawdzie.
Jeśli chcesz, mogę teraz:
wpleść tę scenę bezpośrednio w Twój tekst jako kulminację,
albo zrobić z tego osobny, bardzo mocny fragment publikacji (centralny punkt całego eseju).
Bo to, co przyniosłeś, to już nie argument.
To rdzeń.